THE THINKING OF FUTURE
BİZ DÜNYA SİYASETİNİN TÜM SIRLARINI AÇIYORUZ

NATO-Rusya ilişkileri: Güney Kafkasya'da iki "jeopolitik çıkmaz"

Siz buradasınız: Baş sayfa »» Yorumlar »»
 0 Mesaj Yazı Aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap
2679
Yazı Aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap

Bakü, 29 Mart 2019 – Newtimes.az

Son dönemde politika uzmanları, dünyanın iki büyük jeopolitik güç merkezinin – ABD ve Rusya'nın, Güney Kafkasya'da aktifleştiklerini belirtmektedirler. NATO'nun, Gürcistan'da askeri tatbikat gerçekleştirmesi bu bağlamda ciddi bir husus olarak görülüyor. Politika yorumcuları, bu gelişmeler bazında Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan'ın jeopolitik durumuyla ilgili tahminlerde bulunmağa çalışıyorlar. Yapılan yorumlarda Güney Kafkasya'da Ermenistan ve Gürcistan'ın dış politika ve jeopolitik seçimleriyle ilişkilendirilen "jeopolitik çıkmaz"ın oluşmakta olduğu ifade ediliyor. NATO'nun, Gürcistan'da düzenlediği askeri tatbikat tam da bu bağlamda değerlendiriliyor. Çeşitli parametreler kıyaslandığında bölgede son derece gergin jeopolitik durumun oluşmakta olduğu görülüyor. Güney Kafkasya ülkelerinin yürüttüğü dış politika bu bağlamda daha büyük önem arz ediyor. Bu çerçevede bölgede oluşan jeopolitik durumu detaylı biçimde ele almağa çalıştık.

Kuzey Atlantik İttifakı'nın aktifliği: askeri tatbikatlar ve jeopolitik durum

Politika uzmanları, NATO'nun Güney Kafkasya'da aktifliğini arttırdığını kaydediyorlar. Bu durumun jeopolitik ve güvenlik açısından bölge için güncel konuya dönüştüğünü onaylayan bazı hususlara da vurgu yapılıyor. Ermenistan dış politikasının neden olduğu belirsizliğe özellikle dikkat ediliyor. Kuzey Atlantik İttifakı'nın 18-29 Mart tarihte Gürcistan'da düzenlediği askeri tatbikat bu bağlamda büyük ilgiye neden oldu. "NATO-Georgia Exercise 2019" adı verilen tatbikatın temel amacı Gürcistan'ın savunma potansiyelini arttırmak ve NATO üyesi olmayan ülkelerde meydana gelebilecek gerilimlere hızlı tepki verme mekanizmaları oluşturmaktan ibaret. Tatbikatta 24 ülkeden 350 personel ve temsilci yer aldı. Ermenistan, Gürcistan'da gerçekleştirilen tatbikata asker yollamadı. Azerbaycan temsilcileri tatbikata katıldılar.

Gürcistan'da askeri tatbikatın gerçekleştirildiği sırada Ermenistan'da NATO Haftası düzenlendi. Ermenistan yönetimi, bu etkinliği "bildirimsel olay" olarak sunmağa çalıştı. Ermenistan, askeri tatbikatlara katılımı meselesinin ulusal çıkarlar ve tatbikatların yararlılık seviyesiyle ilişkilendiriyor. Gürcistan'da düzenlenen tatbikatta bu ülkenin askeri-savunma potansiyelinin güçlendirilmesi hedeflendiği için Ermenistan, bununla ilgilenmediğini ifade ediyor. Tatbikatın amacı NATO üyesi olmayan ülkelerde bir sorun meydana geldiğinde hızlı müdahale kapasitesinin de geliştirilmesiydi. Göründüğü üzere Ermenistan, Moskova'dan öylesine korkuyor ki, NATO'nun Ermenistan'da olası bir sorunla ilgili müdahalesi konusunda konuşmağa bile cesaret edemiyor. Yahut bu konuda diğer hususlar da olabilir.

Aslında politika uzmanları, tam da söz konusu "diğer hususlara" daha çok dikkat ediyorlar. Erivan'ın, yapay ve karmaşık politika yürütmesi sonucunda kendini çıkmaza sürüklemesi bu konuda ilginç noktayı oluşturuyor. Şimdi Ermenistan yönetimi, savunma alanında bir adım atıyorsa hemen çelişkilerle karşılaşıyor. Gürcistan'da düzenlenen tatbikata katılmaması da bununla ilgilidir.

Politika uzmanları, Ermenistan'ın, Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (KGAÖ) ve Avrasiya Ekonomik Birliği üyesi olarak savunma konularını ve güvenliğini Moskova'ya bıraktığından dolayı KGAÖ'nün iradesi dışında bir adım atmasının imkansız olduğunu vurgulamaktadırlar. Ermenistan silahlı kuvvetleri tümüyle Rusya üretimi olan silah ve mühimmatla donatılmıştır. Ayrıca Moskova, söz konusu silah ve mühimmatı Ermenistan'a birtakım imtiyazlı şartlar doğrultusunda veriyor. Bunun dışında, Rusya ve Ermenistan, ortak askeri grup da oluşturdular. Ermenistan sınırlarının büyük bir bölümü Rusya sınır kuvvetleri tarafından korunmaktadır.

Bunun yanı sıra Ermenistan'da yetkililer ve askeri yönetim, NATO'yu ''önemli ortak'' diye nitelemektedirler. Bu durumda ilginç bir husus meydana geliyor: Ermenistan, dünya çapında birbirine düşmanca tavır sergileyen iki büyük devletten birini ''stratejik ortak, diğerini ise ''önemli ortak'' olarak görüyor. Bunun gerçek anlamda kelime oyunu olduğu herkesçe idrak ediliyor. Güney Kafkasya'da söz sahibi olmak uğruna ciddi mücadele veren Amerika ve Rusya için böyle bir tanımlama sadece mantıksızlığın göstergesidir.

Peki Rusya, stratejik ortağının Amerika'nın önemli ortağı olması durumunu nasıl kabulleniyor? Doğal olarak buna kimse inanamaz. Yahut Rusya'nın stratejik ortağını ABD, kendisi için önemli ortak olarak görebilir mi? Özellikle Ermenistan yönetiminin, askerlerini tam da Rusya'nın çıkarlarına uygun geldiği için Suriye'ye gönderdiği sırada böyle bir ortaklık söz konusu olabilir mi?

Böylece NATO'nun Gürcistan'da askeri tatbikat düzenlediği sırada Ermenistan'da yapılan NATO Haftası etkinliklerinin sadece şov olduğu anlaşılıyor. Moskova'nın şu iki olaya da tepkisi bu tezi doğrulamaktadır. Gürcistan'da askeri tatbikat başlamadan önce Rusya Genelkurmay Başkanı Valeriy Gerasimov ve Ermenistan Genelkurmay Başkanı Artak Davtyan arasında görüşme gerçekleşti. Bu görüşmeye kadar Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Grigoriy Karasin ve Savunma Bakanı Sergey Şoygu, neredeyse aynı zamanda Gürcistan'a uyarıda bulundular. Uyarılarda ''hoş olmayan beklenilmezlik'' ve NATO tatbikatlarına Rusya'nın ''gereken tepkiyi'' verebileceği hususlarına vurgu yapıldı.

Erivan ve Tiflis: iki politikanın bir yanlışı

Durum net biçimde anlaşılıyor: Ermeniler, Rusya'nın istemediği bir etkinliğe korktukları için katılamazlar. Gürcistan ise tehditlere aldırmadan tatbikata ev sahipliği yaptı. Ayrıca bu tatbikatın savunma potansiyelinin ve kriz dönemine çabuk müdahale kapasitesinin arttırılması olduğunu açıkladı. Bunun dışında ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı, Tiflis'e ziyaret gerçekleştirerek çeşitli alanlarda iş birliğini derinleştirmeğe ilişkin görüşmeler yaptı. 24 Mart tarihte ise NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg Gürcistan'da bulundu.

Tüm bu gelişmeler NATO-Gürcistan iş birliğinin derinleştirilmesinin Batı-Gürcistan ilişkilerinin daha büyük çerçevede gelişmesiyle ilgili olduğunu gösteriyor. NATO, bu gelişmede sadece güvenlik ve savunma kısmını temsil ediyor. Gürcistan da bu yönde iş birliğinin derinleştirilmesinden yana olduğunu sergiliyor. Gürcistan, NATO yönünde kararlı adımlar atıyor. Rusya, bu konuda sık sık Tiflis'i uyarıyor.

Bu husus NATO'nun Gürcistan'da askeri tatbikat düzenlemesinin Washington-Moskova gerilimini derinleştirebileceği anlamına da geliyor. ABD'nin Gürcistan'la ilgili attığı adımlar Washington'un, bu ülkenin güvenliğini sağlamağa çalıştığını gösteriyor. Doğal olarak Moskova, bundan hoşlanmıyor. İki büyük güçten birisinin Gürcistan'la ilgili etkili adımlar atacağı bekleniyor. Böyle bir adım ise bölgede gerilimi artırabilir.

Politika uzmanları, bu gelişmeler sonucunda Güney Kafkasya ülkelerinin yürüttüğü dış politika konusunda ilginç yorumlar yapmaktadırlar. Örneğin, Azerbaycan'ın, dünyanın iki büyük jeopolitik güç merkezi konusunda aynı mesafede tutum sergilemekle kendi güvenliğini sağlayabileceği düşünülüyor. Bu ciddi bir risk arz etmiyor. Böylece, Bakü'nün kendisi için güçlü bir savunma hattı oluşturduğu ve bu hattı geçmek isteyenin kendisinin zarar görebileceği belirtiliyor (Bkz, Ирина Джорбенадзе. Альянс атакует Южный Кавказ / "Росбалт", 25 mart 2019 / İrina Corbenadze, Alyans atakuet Yujnıy Kavkaz / ''Rosbalt'', 25 Mart 2019).

Bu gelişmeler bazında Gürcistan'la Ermenistan'ın tutumu şu şekilde nitelendirilebilir: ''Ne Erivan, ne de Tiflis, bu yolla (Azerbaycan'ın izlediği yolla – Newtimes.az) gitmedi ve ikisi de çıkmaza girmiş durumda. Ermenistan Moskova, Tiflis ise Washington ve Moskova çıkmazıyla yüzleşti" (Bkz, a.g.m).

Konunun ilginç özelliği Ermenistan'ın girdiği çıkmazın başlıca nedenlerinden birisi olarak Yukarı Karabağ sorunu vurgulanıyor. Yani, Erivan, bu sorunun çözüm sürecini de kendisi için çıkmaza dönüştürdü. Ayrıca Türkiye'nin bölgede artmakta olan etkisi de Ermeniler için ciddi bir risk oluşturuyor. Moskova, Yukarı Karabağ sorununun çözümüne Amerika'nın gerçek anlamda yardım edemeyeceğini vurgulamaktadır. Washington, Ermeniler için bu sorunu çözemez. İki ülkenin de AGİT Minsk Grubu eş başkanı olmasına rağmen Rusya, en baştan Amerika karşısında ciddi bir üstünlük sağlamıştır.

Yukarı Karabağ sorunu gerçekten bölgede güvenlik açısından büyük önem arz ediyor. Erivan'ın bu konuda adaletsiz yaklaşımı yüzünden çözüm sürecinde kesin bir sonuca ulaşılamıyor. Doğal olarak büyük devletler bu husustan kendi çıkarları doğrultusunda yararlanabilirler ve hatta şimdilik yararlanıyorlar bile. Az önce kaydettiğimiz hususlar bu süreçte Ermenistan'ın izlediği politikanın dış güçlere büyük manevra imkanları sağladığını gösteriyor.

Bu durum bölgeyle ilgili nasıl bir sonuca varmak için olanak tanır? Güney Kafkasya'da büyük jeopolitik güç merkezlerinin aktifleştiği görülüyor. Bu güçler farklı alanlarda kendi çıkarlarını sağlamak için somut adımlar atıyorlar. Kaydedilenler bazında bölge ülkelerinin nasıl bir politika izlediklerinin önemi artıyor. Yapılan analizler en kapsamlı tutum sergileyen ülkenin Azerbaycan olduğunu gösteriyor. Oysa Ermenistan'ın iki yönde de çıkmaza girdiği görülüyor. Gürcistan da tarafsız tutum sergiliyor. Bu durumda Ermenistan ve Gürcistan'ın, Azerbaycan'ın sergilediği tutuma uygun biçimde sseçim etmesi ihtimalinin az olduğu görülüyor. Anlaşıldığı üzere, Güney Kafkasya'da büyük devletlerin jeopolitik mücadelesi devam edecektir.

Newtimes.az

Benzer Makaleler

Diplomatik köşe

Azərbaycanın xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəlikləri twitterdə

↳Yeni layihə

Dış basın

Bu adam Erdoğan'a düşman
10 Ekim 2018 Habertürk

Bu adam Erdoğan'a düşman

Daniel Pipes aynı zamanda Erdoğan'a da, Türkiye'ye de düşmandır.

Daha...
Trade war set to be the United States' next foreign policy quagmire
24 Eylül 2018 The Hill

Trade war set to be the United States' next foreign policy quagmire

History is littered with real wars, like those in Afghanistan, Iraq and Vietnam, that were supposed to be won quickly and cheaply but turned out to be the most expensive and inconclusive of quagmires.

Daha...