THE THINKING OF FUTURE
BİZ DÜNYA SİYASETİNİN TÜM SIRLARINI AÇIYORUZ

BDT Coğrafyasında Yeni Bütünleşme Süreçleri

Siz buradasınız: Baş sayfa »» Uluslararası ilişkiler »»
 0 Mesaj Yazı Aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap
16521
Yazı Aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap

Bakü, 4 Haziran 2013 – Newtimes.az

Günümüzde bölgesel bütünleşme büyük önem taşısa da, farklı farklı devletlerin geleceği açısından bu bütünleşmenin başarılı olması için, öncelikle devletlerin ekonomik çıkarlarını karşılaması başlıca unsurdur. Diğer taraftan, başka bölgelerde yaşanan bütünleşme süreçlerinin başka bir bölgede tekrar yaşanmasının ne derece başarılı olacağı, adı geçen bölgenin gerçeklerine ve koşullara bağlıdır.

Avrasya Birliği Düşüncesinin İçeriği Nedir?

3 Ekim 2011 tarihinde Rusya'nın o dönemki Başbakanı Vladimir Putin'in "İzvestiya" gazetesinde "Avrasya için Yeni Bütünleşme Projesi - Bugün Doğan Gelecek" başlıklı makalesi yayımlanmıştı. Makalede Rusya, Beyaz Rusya ve Kazakistan arasında var olan Gümrük Birliği temelinde kurulan Ortak Pazar (1 Ocak 2012 tarihinden itibaren yürülüğe girmiştir) diğer BDT ülkelerine bir bütünleşme modeli olarak öneriliyordu.

Kısaca belirtilmek gerekirse, ilk aşamada bu düşünce; sürece katılan ülkeler arasında sınırların ve gümrük duvarlarının ortadan kaldırılmasını, iç piyasaların birleştirilmesini ve işgücünün serbest dolaşımının sağlanmasını öngörüyordu. Son olarak hedeflenen Avrasya Birliği ise, bütünleşmenin daha yüksek düzeyi olarak sunulmuştu. Bu düzeyde, Avrupa Birliği'ne benzer supranasyonel (devlet üstü) bir kurumun oluşturulması planlanmaktaydı.

Rusya'nın yeni "Dış politika yaklaşımı"nda da, eski Sovyet coğrafyasında bütünleşme, temel öncelikli görev olarak öne sürülmekte ve Gümrük Birliği, Avrasya Ekonomik Birliği gibi bütünleşme birliklerine özel önem verilmektedir. Bu ise, önümüzdeki yıllarda Rusya'nın BDT ülkeleriyle ilişkilerinde belirtilen hususların önemli rol oynayacağı anlamına geliyor.

Ortak Pazara Katılmak Neler Vaat Ediyor?

Hali hazırda, Gümrük Birliği ve Ortak Pazar’a katılım sürecinde belirli bir yoğunluğa tanık olunduğu söylenebilir. Kırgızistan ve Tacikistan'ın Ortak Pazar’a katılmak için başvurduğu ve Kırgızistan'ın bu yılın sonuna kadar Gümrük Birliği'ne katılması için "yol haritası"nın hazırlandığı bildiriliyor. Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç, Aralık 2012 tarihinde Aşkabat'ta düzenlenen BDT Zirvesi'nde Vladimir Putin'le görüşmesinden sonra yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın Gümrük Birliği'nin bazı hükümlerine uyması gerektiğini bildirmiştir. Nisan 2013 tarihinde ise, Ukrayna ve Ermenistan’daki hükümetler, Ortak Pazar’ın supranasyonel birimi olarak şekillendirilmiş Avrasya Ekonomik Komisyonu ile karşılıklı memorandum imzalamış ve Gümrük Birliği ile belirli alanlarda iş birliği geliştireceklerini bildirmiştir.

Ermenistan'ın Ortak Pazar’a katılma olasılığı başlı başına özel bir durum olarak nitelenebilir. Gümrük Birliği'nin üyeleri ile doğrudan sınırları olmayan Ermenistan'ın, BDT’deki herhangi bütünleşme sürecine kapsamlı şekilde katılımı, Azerbaycan ve Gürcistan’a bağlıdır. Hem Batı'nın hem de Rusya'nın çıkarlarını sağlamaya çalışan ve bunun adını "tamamlama politikası" koyan Ermenistan, bu düşüncenin gerçekleşmesini, Rusya'nın siyasi ve ekonomik etkisinin daha da artma tehlikesi olarak görmüştür. Ermenistan'ın resmi çevreleri, sadece ortak sınır savını ileri sürerek, bu düşünceye karşı çıktı. Avrasya Ekonomik Komisyonu Collegium Başkanı Viktor Hristenko’nun bu itirazlara cevap olarak, Ermenistan'ı eksklav olarak adlandırmasından sonra, AIK ile anlaşma memorandumunun imzalanması ise, "eksklav mantığı"nın sonucunu göstermektedir. İlgili memorandumun, Ortak Pazar’la bütünleşme anlamı taşımasa da, Ermenistan'ın şu ya da bu şekilde, gönüllü ya da zorunlu olarak adı geçen süreçlerde yer alacağı şüphe doğurmuyor.

BDT bölgesindeki bütünleşme süreçlerinin, bölgenin bazı ülkelerinin Avrupa Birliği ile iş birliğine ne derecede uygun olacağı bazı soru işaretleri doğuruyor. AB'li bazı yetkililer Ukrayna, Ermenistan gibi ülkelerle kurum arasında imzalanacak ortak antlaşmanın, Gümrük Birliği'ne üyelikle çatışacağını söylüyor. AB ile bireysel serbest ticaret bölgesi oluşturmayı planlayan ülkelerin benzer yapıları Gümrük Birliği çerçevesinde de yaratma olasılığı şüphelidir.

Azerbaycan-Bölgenin Kilit Oyuncusu

Bölgede gerçekleştirilen her bütünleşme sürecinin başarılı olması için Güney Kafkasya'daki stratejik konumu, enerji kaynakları, geçiş olanakları ve ekonomik gelişimi açısından Azerbaycan'ın bu süreçte katılımı önem taşımaktadır. Aslında, Rusya da bunu kabul ediyor. Farklı farklı Rus yetkililer, Azerbaycan'ın bu sürece katılmasının Ortak Pazar ve Avrasya Ekonomik Birliği için ciddi bir adım olacağı konusunda görüşler dile getiriyor. Azerbaycan'ın birliğe üyeliğinin geleceğiyle ilgili yuvarlak masa toplantıları düzenleniyor, Rus uzmanlar Azerbaycan'ın Avrasya Birliği'ne üyeliğinin Dağlık Karabağ çatışmasının çözümüne yardım edebileceğine ilişkin düşünceler ortaya atıyor.

Gümrük Birliği ve Ortak Pazar’a üyeliğin Azerbaycan'a ekonomik açıdan ne kazandıracağı, bu tip müzakerelerde yanıtlandırılması gereken ilk sorudur. Rusya'nın "Rossiya 24" televizyon kanalına röportaj veren Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan'ın şimdilik Gümrük Birliği ve Ortak Pazar’a katılmayı düşünmediğini bildirmiştir. Devlet Başkanı bunu ekonomik yarar ve Azerbaycan ekonomisinin şimdiki sabit gelişme düzeyiyle açıklıyor. Cumhurbaşkanı örnek olarak Azerbaycan'ın yerli üretimini, ziraatını ve girişimciliği korumak için şimdiye kadar Dünya Ticaret Örgütü'ne üye olmamasını göstermiştir.

Gerçekten de, Gümrük Birliği ve Ortak Pazar ile ilgili birtakım süreçler, bu hususların güncel olduğunu gösteriyor. Örneğin, Kazakistan'ın Gümrük Birliği'ne katılması ve gümrük duvarlarının ortadan kaldırılmasından sonra, ülkede Rusya’nın üretimi olan ürünlerin sayısının arttığına ilişkin haberler yayımlanmaktadır. Kazakistan’ın şirketlerinin Rusya şirketleri ile rekabet edememesi nedeniyle, birçok malın fiyatı yükselmiştir. Bu eğilim, "Rusya iş dünyasının yayılması" şeklinde yorumlanıyor.

Rus basınında da Gümrük Birliği ile ilgili birtakım rahatsızlıklar görülüyor. Birlik kapsamında ticaretin gelişme hızının düşmeye başladığı kaydediliyor. Bunun sebebi olarak, Rusya’nın dışındaki Birlik üyelerinin, bir başka ortak ülkenin topraklarında yerleşmesi için yeterince anaparası ya da hizmetinin olmaması gösteriliyor. Öte yandan, diğer projelerde olduğu gibi, Rusya'nın kendi üzerine aşırı yük almasından duyulan hoşnutsuzluk da ifade ediliyor. Ortakların Rusya'nın kaynaklarını kendi amaçları için kullanacağı ile ilgili uyarılar yapılıyor. Sonuç itibarıyla, Gümrük Birliği'nin üyelerine hangi ekonomik faydaları sağlayacağı ciddi şekilde şüphelidir.

Dağlık Karabağ çatışmasının çözümlenmemesi de, Azerbaycan'ın bu sürece katılımını ciddi şekilde şüpheli hale getiriyor. Belirtildiği gibi, Ermenistan'ın herhangi bir şekilde Gümrük Birliği ile iş birliği yapma olasılığı büyüktür. Azerbaycan'ın bu Birlik’e üyeliği ise, Ermenistan'ın tecritten çıkması ve İttifak’la doğrudan sınırlara sahip olması demektir. Çatışmanın halen sürdüğü koşullarda ise, Azerbaycan'ın Ermenistan'la herhangi bir iş ortaklığı olanaksızdır.

Rusya 1 Ocak 2015 tarihinde Avrasya Ekonomik Birliği'nin tam olarak yürürlüğe girmesini planlıyor. Elbette, bu döneme kadar bölgede ne tür süreçlerin yaşanacağını söylemek zordur. Avrupa Birliği örneği temel alınsa, bu perspektiflerin ne vaat ettiğini görmek için oldukça uzun bir zaman geçmelidir. Diğer taraftan, Avrupa Birliği bugün bizzat ciddi bir krizle karşı karşıyadır. Kriz gittikçe derinleşmekte ve kurum içindeki birçok bütünleşme yapılarının kaderinin ne olacağı soru altındadır. Sonuç itibarıyla, bu ortamda Azerbaycan'ın herhangi bir kurum ile bütünleşmeden, ekonomik çıkarlarını ikili ve eşit şekilde sağlamayı sürdürmesi amaca daha uygun sayılabilir.

Elmar Hüseynov

Benzer Makaleler

Diplomatik köşe

Azərbaycanın xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəlikləri twitterdə

↳Yeni layihə

Dış basın

Macron Fransası ve Doğu Akdeniz siyaseti
10 Eylül 2020 Anadolu Ajansı

Macron Fransası ve Doğu Akdeniz siyaseti

Dünya barışı kavramının uluslararası arenadaki mevcut kargaşa içerisinde unutulduğunu ve yerini ne olursa olsun kazanma hırsının aldığını müşahede ediyoruz.

Daha...
Eşk olsun Azerbaycan…
06 Eylül 2020 Gözlem

Eşk olsun Azerbaycan…

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in sözleri, yaşamakta olduğumuz bu zor günlerde, yüreğimize su serpti.

Daha...