THE THINKING OF FUTURE
BİZ DÜNYA SİYASETİNİN TÜM SIRLARINI AÇIYORUZ

2014: 10 Temel Olay Düzleminde

Siz buradasınız: Baş sayfa »» Siyaset »»
 0 Mesaj Yazı Aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap
522222
Yazı Aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap

Bakü, 29 Aralık 2014 – Newtimes.az

İnsanlık bir yılı daha geride bırakıyor. Tarih boyunca çok çeşitli olayların şahidi olan insanlar son 365 günü nasıl yaşadı? Biz belli bazı kriterlere göre seçtiğimiz 10 olay bağlamında, bir bütün olarak dünyada yaşanan süreçlerin genel görünümünü belirlemeye çalıştık. Burada, tabii ki, kesin konuşmak risklidir. Ancak gösterge olarak aldığımız etmenler, birtakım konuları seçip, onların dünya çapındaki etkilerini analiz etmeye olanak sağlar. Anlaşılıyor ki, son bulmakta olan yılda gerilimler, çelişkiler, tartışmalı durumlar, askeri çatışmalar ve terör olayları gözlendi. Bu faktörler insanlığın genelini rahatsız eden manzaranın oluşmasına yol açtı. Aynı zamanda, 2014 yılında bilim ve spor alanında da unutulmaz olaylar meydana geldi. Onları ayrıca vurgulamaktaki amacımız, insanların esas olarak barış, bilim, kültür ve diğer insani boyutlara daha fazla ilgi göstermesi gerektiğini öne çekmektir.

Jeosiyaset ve Liderlikte Rekabet: Bu Yılın Ağır Topları

2014; dünya çapında unutulmaz, çelişkili nitelik taşıyan, küresel düzeyde ciddi değişikliklere neden olabilen olaylar bakımından zengin oldu. Hatta denilebilir ki, bu yıl önemli ölçüde yoğun geçti. Diğerlerinden daha önemli kabul edilen 10 olayın üzerinde daha geniş durarak, sona ulaşmakta olan yılın hafızalarda nasıl izleri bırakabileceği hakkında fikir söylenebilir.

Öncelikle Kırım'ın Rusya’ya dâhil edilmesini vurgulamak isteriz. XXI yüzyıl için bu, oldukça beklenmedik olay oldu. Ondan önce, Ukrayna'da siyasi kriz olmuştu. Meydanlardaki olaylar, iktidar değişikliği, göstericilerin Bağımsızlık Meydanı’nı istila etmesi, Batı ve Rusya'nın bunlara farklı yaklaşımı yeni bir durumun ortaya çıkmasına neden oldu.

Aynı zamanda, tüm bunlarda Rusya Batı’yı suçladı. Böylece eski Sovyet alanında küresel jeosiyasete ciddi etkide bulunan süreçler başladı. Kırım'ın Rusya'ya birleştirilmesi bu olaylardan sonra yaşandı.

Moskova sınırları yakınında yaşananlara kayıtsız kalamayacağını beyan etti. Üstelik Ukrayna'nın doğusunda askeri operasyonlar başladı. Taraflar arasında şiddetli çarpışmalar yaşandı. ABD başta olmak üzere Batılı devletler Ukrayna'ya yardımlar yaptı, fakat Rusya geri çekilmedi. Neticede, küresel ölçekte ülkeler arası ilişkiler gerginleşti ve şimdi uzmanlar "Soğuk Savaş"ın yeniden gündeme gelebileceğiyle ilgili öngörülerde bulunur.

Demek oluyor ki, Kırım'ın Rusya'nın kontrolüne geçmesi yerel etkiye sahip bir unsur değildir ve dünya çapında cereyan eden jeopolitik eğilimlerle sıkı ilişkidedir. Ukrayna'nın doğu eyaletlerinde askeri çarpışmaların meydana gelmesi ise, dünya siyasi manzarasının tamamında ciddi değişikliklere neden olabilir. Bu konu, vurgulanan süreçleri 2014 yılının önemli olayları olarak kabul etmeye esas verir.

Diğer önemli olay olarak "Irak ve Şam İslam Devleti" terör örgütünün Irak ve Suriye'de faaliyetlerini genişletmesi ve yeni terör dalgasının oluşmasını kaydedebiliriz. Bu örgüt, dünyayı sarstı. Onun askeri operasyon gerçekleştirme yöntemi, kendine özgü acımasızlığı insanlığı dehşete düşürdü. İlginçtir ki, İŞID’ın gerçekleştirdiği terör olaylarının önünü, uluslararası terör karşıtı koalisyon da alamıyor. Bu sürecin daha uzun yıllar süreceği tahmin edilir. Böyle anlaşılıyor ki, bu güncel konu dünya siyasetinin gündeminde kalmaya devam edecektir.

Artık İŞID faktörü sadece Ortadoğu'yla sınırlı faktör sayılmaz. Küresel ölçekte terörün yeniden artma tehlikesinden bahsedilir. Avustralya'da yaşanan talihsiz olay bunu bir kez daha teyit etti. Dünyanın çeşitli bölgelerinde İŞID toplu katliamlar yapabilir. Bu şunu gösteriyor ki, 2014 yılı dünya tarihine terörün küresel jeosiyaseti etkileme olanaklarının genişlediği dönem olarak geçebilir.

2014'te birtakım uluslararası kuruluşların da etkinlikleri oldu. Burada genel olarak dünya için önemli konular tartışıldı. Normandiya’da (Fransa) İkinci Dünya Savaşı'nda "ikinci cephe"nin açılması dolayısıyla üst düzey toplantı düzenlendi. Programda yer alan Batılı devlet başkanları, Rusya Devlet Başkanı ile Ukrayna meselesini tartıştılar. Bu, sembolik karakter taşımamakta, sorunun ciddiyetini göstermekteydi. Normandiya’da Ukrayna sorununun ele alınması onu gösterdi ki, dünya yeni bir küresel askeri tehlike karşısındadır. Düşündürücüdür ki, 2014 yılında yapılan tüm ciddi uluslararası etkinliklerde Rusya ile Batı arasında başlıca tartışma konularından biri yine Kiev ile ilgilidir. Bu, dünya siyasetinde yeni durumun oluşmakta olduğunu göstermiyor mu?

Enerji Güvenliği, Bilim ya da Futbol: Hangisi Daha Önemlidir?

Aynı bağlamda BRİCS ülkelerinin Fortaleza (Brezilya) Zirvesi'nin önemi az değildi. Temmuz ayında yapılan bu etkinlikte, örgütün kalkınma bankasının oluşturulması hakkında anlaşmanın elde edilmesi ilgi doğuruyordu. Ayrıca, siyasi koordinasyon sorunları, küresel yönetim sorunları da ele alındı. Nihai olarak, örgütün Fortaleza Beyannamesi ve faaliyet planına ilişkin belgeler kabul edildi. Çoğu uzman, Brezilya Zirvesi’ni Batı'nın kontrolünde olan uluslararası kurumlara karşı BRİCS’in alternatif kurumlar oluşturma girişimi olarak değerlendirdi. Burada Rusya'nın daha çok aktif olduğu ayrıca kaydedilir. Fakat sonraki süreçler kanıtladı ki, söz konusu olan çok zor bir görevdir. Ayrıca organizasyona dâhil olan bazı ülkeler Moskova'nın teşebbüslerine daha çok sözde destek verdi. Bunlara rağmen, BRİCS’in Fortaleza Zirvesi küresel ölçekte etkisi olan olay olarak kabul edilebilir.

Batı'nın kontrolünde olmayan kurum olarak APEC’in (Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği) Pekin Zirvesi dünya çapında ayrıca yeri olan faktör olarak değerlendirilmelidir. Burada bölgesel ekonomik bütünleşme, reformlar, yenilikçi gelişim ve üye devletlerin karşılıklı ilişkilerinin derinleşme meseleleri müzakere konusu oldu. Aynı konular katılımcıların kabul ettikleri 24 sayfalık bildiride de yer aldı. Rusya ile Çin arasında doğal gaz ile ilgili varılan anlaşmalar zirvenin ciddi sonuçlarından biri olarak kabul edilir. Genel olarak Pekin görüşmesi, ABD'nin askeri, siyasi ve ekonomik egemenliğine karşı atılan bir adım ve XXI yüzyılın Asya yüzyılı olmasının işareti olarak değerlendirilir.

Yukarıda vurgulananlarla birlikte, Avustralya'nın Brisben kentinde "Büyük Yirmi" (G20) ülkelerinin liderler zirvesinin de dünya siyasetinde yeri var. Bu, söz konusu örgütün 9'uncu üst düzey toplantısıydı. Zirve güçlü jeopolitik ve ekonomik istikrarsızlık ortamında geçiriliyordu. Burada esas nokta olarak, Batı'nın Rusya'yı Ukrayna meselesinde itham etmesi akılda kaldı. Washington ve Brüksel Moskova'yı ciddi şekilde itham etti. Bu nokta, toplantının diğer meselelerini gölgede bıraktı. Özellikle Kanada Başbakanı’nın V. Putin’i Ukrayna'dan çıkmaları gerektiği konusunda uyarması geniş yankılandı. Alman Şansölyesi A. Merkel de Rusya Devlet Başkanı ile uzun süren görüşmesinde bazı eleştirilerde bulundu. Zirvenin Rusya Devlet Başkanı tarafından yarıda terk edilmesi de ona özel anlam katıyordu.

Rusya Cumhurbaşkanı'nın 1 Aralık’ta Türkiye'de "Güney Akım" projesinin durdurulması konusunda verdiği beyanat, küresel siyaseti adamakıllı sarstı. Çünkü Moskova bunun sebebi olarak doğrudan Batı’yı suçladı. Öyle görünüyor ki, Kremlin ona karşı duran kuvvetlere gücünü göstermeye çalışıyor. V. Putin Ankara'da açıkça bildirdi ki, şimdi Avrupa gazı Türkiye'den alabilir. O, "Güney Akım"ın yerini alacak projenin "Türk projesi" olarak adlandırılmasını da önerdi. Beklenir ki, dünyanın enerji güvenliğinin temininde belirtilen kararın ciddi etkisi olacak.

2014 sadece siyasi, jeopolitik, askeri, enerjik ve ekonomik nitelikli süreçlerle akılda kalmadı. Bilim alanında da ilginç olaylar yaşandı. Bu bağlamda tarihte ilk kez insan yapımı uzay aracı "Rozetta", Çuryumov-Gerasimenko uydusuna indi. Bu bilimadamları tarafından 10 yıldır beklenen bir olaydı. 12 Kasım'da "Rozetta" araştırma istasyonu "Fila" indirme aracı, gök nesnesinin yüzeyine indi ve oradan ilk fotoları yere gönderdi. Gerçekten de bu, dünya bilimi için büyük bir olaydır.

Son bulmakta olan yılda Brezilya'da Dünya Futbol Şampiyonası’nın geçirilmesi önemli olaylardan kabul edilebilir. Yüz milyonlarca insan bu şampiyonayı ilgiyle izledi. Kültürel bir spor etkinliği olarak dünya şampiyonası büyük ilgi oldu. Siyasi çekişmelerden, jeopolitik karşıtlıklardan, askeri çatışmalarından gerginlik içinde olan insanlık, az da olsa, fikrini spor müsabakasına yöneltti. Dolayısıyla yılın önemli olayları içerisinde Dünya Futbol Şampiyonası’nın da ayrı bir yeri olduğunu söyleyebiliriz.

2014'te dünya için önemli gördüğümüz 10 olayın yukarıdaki tanıtımı gösterir ki, küresel ölçekte hem ilginç hem çelişkili hem de tehlikeli süreçler meydana geldi. Şüphesiz ki, buraya başka süreçleri de dâhil etmek mümkündü. Fakat belirtilen faktörler de genel manzarayı görmeye imkân verir. Ümit etmek olur ki, dünyanın büyük devletleri bunlardan sonuç çıkarıp 2015'te daha adil adımlar atsın.

Newtimes.az

Benzer Makaleler

Diplomatik köşe

Azərbaycanın xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəlikləri twitterdə

↳Yeni layihə

Dış basın

Macron Fransası ve Doğu Akdeniz siyaseti
10 Eylül 2020 Anadolu Ajansı

Macron Fransası ve Doğu Akdeniz siyaseti

Dünya barışı kavramının uluslararası arenadaki mevcut kargaşa içerisinde unutulduğunu ve yerini ne olursa olsun kazanma hırsının aldığını müşahede ediyoruz.

Daha...
Eşk olsun Azerbaycan…
06 Eylül 2020 Gözlem

Eşk olsun Azerbaycan…

Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in sözleri, yaşamakta olduğumuz bu zor günlerde, yüreğimize su serpti.

Daha...