THE THINKING OF FUTURE
BİZ DÜNYA SİYASƏTİNİN BÜTÜN SİRLƏRİNİ AÇIRIQ

İrəvandan "Yerevana" dəyişən torpaqlarımız

Siz buradasınız: Əsas səhifə »» Qlobal proseslər və trendlər »»
 0 şərh Yazı aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap
2902
Yazı aralığı+- AFont Ölçüsü+- Çap

Bakı, 27 fevral 2018 – Newtimes.az

Əslində bu barədə yazı yazmaq fikrində deyildim. Çünki Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) 2018-ci il fevralın 8-də keçirilən dördüncü qurultayında ölkənin daxili və xarici siyasəti haqqında geniş və əhatəli məruzə ilə çıxış etmişdi. Ancaq daha sonra Ermənistan, Rusiya və Fransa rəsmilərinin Prezident İlham Əliyevin qurultayda söylədikləri fikirlərlə bağlı verdikləri bəyanatdan sonra bu yazını yazmaq şərt oldu deyə düşündüm.

Qurultayda Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri və torpaqlarımızın Ermənistan tərəfindən işğal edilməsi məsələsinə də toxunan Prezident İlham Əliyev demişdi:

"Onu da qeyd etməliyəm ki, biz tarixi torpaqlarımızı da unutmamalıyıq və unutmuruq. Bu da gələcək fəaliyyətimiz üçün istiqamət olmalıdır, necə ki, biz bu gün də bu istiqamətdə iş görürük. Bizim tarixi torpaqlarımız İrəvan xanlığıdır, Zəngəzur, Göyçə mahallarıdır. Bunu gənc nəsil də, dünya da bilməlidir. Mən şadam ki, bu məsələ ilə bağlı – bizim əzəli torpaqlarımızın tarixi ilə bağlı indi sanballı elmi əsərlər yaradılır, filmlər çəkilir, sərgilər təşkil olunur. Biz növbəti illərdə bu istiqamətdə daha fəal olmalıyıq və dünyanın müxtəlif yerlərində sərgilər, təqdimatlar keçirilməlidir. Çünki İrəvan bizim tarixi torpağımızdır və biz azərbaycanlılar bu tarixi torpaqlara qayıtmalıyıq. Bu, bizim siyasi və strateji hədəfimizdir və biz tədricən bu hədəfə yaxınlaşmalıyıq''  [i] .

Bu bəyanatdan sonra başda Ermənistan Prezidenti Serj Sərkisyan olmaqla, XİN-dən, Ermənistan parlamentindən müxtəlif rəsmilər "bir qaşıq suda tufan qoparmağa'' başladı və bu məsələni ölkə sərhədlərindən kənarda müzakirə edilməsinə çalışdı.

İstər Ermənistanın, istərsə də Rusiya və Fransanın məsələyə münasibət bildirməsini analiz etmədən əvvəl Ermənistan Prezidenti Serj Sərkisyanın Azərbaycan və Türkiyəyə yönəlik torpaq iddialarını qısaca xatırlatmaq yerində olardı.

2011-ci ildə Ermənistanda təşkil edilən erməni dili və ədəbiyyatı yarışmasında qalib gələnlər Prezident Serj Sərkisyan ilə görüşərkən, yarışmanın qaliblərindən biri ona belə bir sual vermişdi: "Qərb torpaqlarımızı Ağrı dağı ilə birlikdə geri ala biləcəyikmi?'' Sərkisyan bu suala belə cavab vermişdi: "Bu sizin nəslinizə bağlıdır. Məsələn, mənim nəslim üzərinə düşən vəzifəni uğurla yerinə yetirdi. 1990-cı illərdə vətənimizin bir parçası olan Artsaxı (Dağlıq Qarabağı) düşmənin əlindən qurtardıq. Hər nəslin bir vəzifəsi vardır. Siz də irəlidə bizim kimi vəzifələrinizi yerinə yetirib-yetirməyəcəyiniz birlik və bərabərliyinizə bağlıdır.'' (http://www.haberiniz.com/yazilar/haber36711-Karabagi_biz_aldik_Agriyi_size_biraktik.ht­ml). Bu informasiya Prezidentin rəsmi veb səhifəsinə yerləşdirilmişdir. (http://president.am/events/visits/rus/?visits=2&id=290).

Serj Sərkisyan ABŞ-da fəaliyyət göstərən Carnegie Beynəlxalq Sülh Fondunun proqram direktoru olan Tomas de Vala verdiyi müsahibədə Xocalı soyqırımı ilə bağlı belə demişdi: "Xocalıya qədər azərbaycanlılar bizimlə sadəcə zarafat etdiklərini düşünürdülər. Azərbaycanlılar düşünürdü ki, ermənilər mülki əhaliyə əl qaldıra bilməyən insanlardır. Bütün bu düşüncələrini dəyişdirmək lazımdı. Elə də oldu. Əslində bizim müharibəmiz digərlərindən fərqliydi. Bizdə etnik təmizləmə yaşandı. Başqa cür olmazdı da...''  [ii]

Serj Sərkisyan Türkiyə ilə bağlı suala verdiyi cavabda Azərbaycan torpaqlarını işğal etdiklərini, Türkiyədən torpaq tələb etdiklərini, Xocalı ilə bağlı dediklərində isə azərbaycanlılara qarşı, özünün də qeyd etdiyi kimi mülki əhaliyə qarşı soyqırımıtörətdiklərini etiraf etmişdir.

Maraqlısı odur ki, Prezident İlham Əliyevin İrəvanla bağlı səsləndirdiyi fikirlərə münasibət bildirən Rusiya və Fransa Sərkisyanın bu söylədiklərinə səssiz qalmışdı. Burada incə bir məqamı açıqlamaq vacibdir. Sərkisyanı törətdiyi hərbi cinayətlərinə görə ittiham etməyən Rusiya və Fransa, Prezident İlham Əliyevin dilə gətirdiyi fikirlərə tələsik münasibət bildirmişdir. Bu iki ölkənin də ATƏT Minsk Qrupunun həmsədr ölkəsi olduğunu da vurğulamaq lazımdır.

YAP-ın qurultayında Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi "Bizim tarixi torpaqlarımız İrəvan xanlığıdır, Zəngəzur, Göyçə mahallarıdır.'' Bəli, bunu Ermənistan da, Rusiya da, Fransa da çox gözəl bilir. Amma mövcud reallıqlarda bunu dilə gətirməyə cəsarətləri çatmır, torpaqları işağa məruz qalan Azərbaycanın deyil, işğalçı Ermənistanın yanında olduqlarını bildirirlər.

Aşağıda İrəvan Xanlığının və Naxçıvanın çar Rusiyası tərəfindən işğal edilməsindən sonra elə Rusiya məmurlarının hazırladıqları əhalinin siyahıya alınması cədvəlinə heç bi şərh vermədən paylaşıram. Bu Rusiya arxivlərində olan statistik məlumatlardır.  

 

Tablo 1. Erməni əyaləti əhalisinin siyahıya alınmasının nəticələri (1832. İ.Şopenə görə). [iii]

Adı

Müsəlmanlar

(Azərbaycanlılar)

Yerli ermənilər

İrandan köçən ermənilər

Osmanlıdan köçən

ermənilər

Cəmi

1

2

3

4

5

6

 

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

1. İrəvan mərkəz

1807

7331

567

2369

366

1715

11

48

2751

11463

Qəzalar

1.Qırxbulaq

81

383

262

1396

216

1043

38

231

597

3053

2.Zəngibasar

910

5413

133

603

442

2360

-

-

1485

8376

3.Gərnibasar

753

4176

34

145

1211

5359

-

-

1998

9680

4.Vedibasar

574

3449

2

15

200

1069

-

-

776

4533

5.Şərur

1306

6510

-

-

336

1757

-

-

1641

8267

6.Sürməli

709

4832

935

5892

299

1459

261

1342

20204

13525

7.Dərəkənd-Parçenis

589

3267

1

5

-

-

-

-

590

3272

8.Seedli

160

1004

-

-

-

-

-

-

160

1004

9.Talin

91

420

74

416

-

-

185

1144

350

1980

10.Seyidlı ve Ağsaqqalı

311

1754

6

28

-

-

-

-

317

1782

11.Sərdarabad

276

1337

469

3214

66

356

4

21

815

5428

12.Körpübasar

400

2592

897

5290

518

2897

35

176

1850

10955

13.Abaran

-

-

11

58

330

2018

1116

6857

1487

8933

14.Dərəçiçək

231

1300

92

552

575

3535

539

3263

1437

8650

15.Göyçə

9196

49875

3498

20073

4559

23568

3674

21639

20927

115155

 

Naxçıvan əyaləti

Adı

Müsəlmanlar

(Azərbaycanlılar)

Yerli ermənilər

İrandan köçən ermənilər

Osmanlıdan köçən ermənilər

Cəmi

1

2

3

4

5

6

Naxçıvan mərkəz

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Qəzalar

1.Əlincəçay

909

3641

156

719

265

1110

-

-

1330

5470

2.Naxçıvan

979

4194

150

776

941

4507

-

-

2070

9477

3.Mevazi-Xatun

282

1497

43

224

-

-

-

-

498

2643

4.Hök

292

1375

43

224

-

-

-

-

335

1599

5.Dərələyəz

1001

6510

-

-

336

1757

8

27

1574

30507

Cəmi

3893

17138

530

2690

2137

10652

8

27

1574

30507

 

Ordubad əyaləti

Adı

Müsəlmanlar

(Azərbaycanlılar)

Yerli ermənilər

İrandan köçən ermənilər

Osmanlıdan

köçən ermənilər

Cəmi

1

2

3

4

5

6

 

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Aile

Adam

Ordubad merkez

767

3262

-

-

36

182

-

-

803

3444

Qəzalar

1.Ordubad

146

552

36

215

14

76

-

-

196

843

2.Eylis

77

347

214

1356

29

183

-

-

320

1886

3.Dəstə

317

1533

62

346

-

-

-

-

379

1879

4.Biləv

289

1210

39

208

-

-

-

-

499

2317

5.Çənnəp

79

343

49

263

-

-

-

-

128

606

Cəmi

1675

7247

400

2388

250

1340

-

-

2325

10975

 

Erməni əyalətində cəmi

 

Müsəlmanlar

Yerli ermənilər

İrandan köçənlər

Osmanlıdan

köçən ermənilər

Yezidi Kürdleri

Cəmi

Cəmi

16078

81749

4428

25151

6949

35560

3682

21666

67

180

31201

164450

 

Tablo 2. 1914-1920-ci illərdə bu günkü Ermənistan sərhədləri daxilində etnik qruplar [iv]

 

1914

1916

1918

1919

1920

 

Min nəfər

Cəmi%

Min nəfər

Cəmi%

Min nəfər

Cəmi%

Min nəfər

Cəmi%

Min nəfər

Cəmi%

Ermənilər

646,1

65,9

739,9

68,4

931,2

73,3

877,5

91,2

691,0

95,7

Müsəlmanlar

279,7

28,5

282,5

26,8

290,0

22,8

58,5

6,1

10,0

1,4

Türklər

265,1

27,0

167,1

25,4

-

-

-

-

10,0

1,4

Kürdlər

14,6

1,5

15,4

1,4

-

-

-

-

-

-

Digərləri

55,1

5,6

50,0

4,8

(50,0)

3,9

25,7

2,7

21,0

2,9

Cəmi

980,9

100,0

1052,9

100,0

1271,1

100,0

691,7

100,0

722,0

100,0

 

Tablo 3. 1989-2011-ci illərdə Ermənistanın etnik xüsusiyyəti [v]

Etnikler

Azlıqların 1989-cu ilə görə sayıları [vi]

Azlıqların 2001-ci ilə görə sayıları [vii]

 

Azlıqların 2011-ci ilə görə sayıları

Yezidilər

51 976 (1,6 %)

40 620 (1,3 %)

35 308 (1,2 %)

Ruslar

51 555 (1,6 %)

14 660 (0,5 %)

11 911 (0,4 %)

Asurilər

5 963 (0,2 %)

3 409 (0,1 %)

2 769 (0,09 %)

Kürdlər

4 151 (0,1 %)

1 519 (0,05 %)

2 162 (0,07 %)

Ukraynalılar

8 341 (0,2 %)

1 633 (0,05 %)

1 176 (0,04 %)

Yunanlar

4650 (0,1 %)

1176 (0,04 %)

900 (0,03 %)

Gürcülər

1 364 (qalanlar arasında 0,3 %)

696 (qalanlar arasında 0,1 %)

617 (0,02 %)

Farslar

Bilgi yok

Məlumat yoxdur

476 (0,02 %)

Beloruslar

1061 (qalanlar arasında 0,3 %)

257 (qalanlar arasında 0,1 %)

Məlumat yoxdur

Almanlar

265 (qalanlar arasında 0,3 %)

133 (qalanlar arasında 0,1 %)

Məlumat yoxdur

Yəhudilər

676 ((qalanlar arasında 0,3 %)

109 (qalanlar arasında 0,1 %)

Məlumat yoxdur

Polşalılar

270 (qalanlar arasında 0,3 %)

97 (qalanlar arasında 0,1 %)

Məlumat yoxdur


Hatəm Cabbarlı,

siyasi elmlər doktoru


[i] Bakıda Yeni Azərbaycan Partiyasının VI qurultayı keçirilib, https://azertag.az/xeber/Bakida_Yeni_Azer­baycan_Partiyasinin_VI_qurultayi_kechirilib_YENILANIB_4-1135286, 08.02.2018.

[ii] ‘Serzh Sargsyan Interview Revisits Khojaly and the Karabakh War,’ http://www.eurasianet.org/node/65055, February 27, 2012.

[iii] Şopen İ.İ, ‘İstoriçeskiy pamyatnik sostoyaniya Armyanskoy oblasti v epokhu prisoedineniya k Rossiyskoy imperii’, SPB, 1852, str. 543-599.

[iv] Каvkazskiy kalendar na 1917 god. Тiflis, 1916. Statiçeskiy otd., Str. 177-237; Korkotyan Z, Naselenie Sovetskoy Armenii za poslednie sto let, str. 164 -167, 184-185, XLVI-XLVII (na arm. Yaz.); Vosstanavlenie narodnogo khozyaysta Armyanskoy SSR (Мaterialı i dokumentı za 1921-1928 gg.) / Pod red. А.О. Маarukhyana, Еrevan, 1958.C.V. (Etniçeskiy sostav isçislen avtorom), V istoçnikakh azerbaydjançı pokazanı pod nazvaniem "musulman” ili "turok”

[v] Etniçeskie menşinstva v Armenii, https://ru.wikipedia.org/

[vi] Buniatyan, Gayane ‘How does Armenia educate its public administrators in protecting and managing ethnic diversity?’, Yerevan State University. http://www.nispa.org/files/conferences/2006/papers/20060417231638­0.Gaya-ne%20Buniatyan%20Paper%20on%20Ethnic%20Minorities%20of%20Armenia.doc

[vii] Postoyanoe naselenie po vozrastu i naçionalnosti. Dannıe perepisı Respublika Armeniya 2001 г., http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf

Oxşar yazılar

Azərbaycanın xarici ölkələrdəki diplomatik nümayəndəlikləri twitterdə

Yeni layihə

Xarici mətbuat

Russian military 'drills' point to imminent final clash in Syria
30 avqust 2018 The Washington Times

Russian military 'drills' point to imminent final clash in Syria

Russia's navy announced it will open ''large-scale drills'' in the Mediterranean on...

Davamı...
ABD çekilirse
06 aprel 2018 Habertürk

ABD çekilirse

Çarşamba günü Astana süreci ortakları Rusya, İran ve Türkiye'nin dünyaya bir birlik ve güç mesajı verdikleri çok yazıldı çizildi.

Davamı...